Category Archives: หน่วยการเรียนรู้ที่ 1

แนวทางการผลิตและพัฒนาสื่อการเรียนรู้

แนวทางการผลิตและพัฒนาสื่อการเรียนรู้
      ในการผลิตสื่อการศึกษาเพื่อใช้ในการดำเนินการจัดการศึกษาในสถานศึกษาขึ้นใช้ เองโดยครูผู้สอนนั้น นับเป็นปัจจัยสำคัญ เพราะครู ผู้สอนจะเป็นผู้ที่สามารถวิเคราะห์ถึงความยากง่าย ความเหมาะสมต่อการเรียนรู้ของผู้เรียน แต่การที่จะผลิตสื่อ ให้มีประสิทธิภาพ ต่อการเรียนรู้นั้นจะต้องมีกระบวนการผลิตที่มีขั้นตอนและมีระบบ เพื่อให้สื่อที่ผลิตนั้นมีคุณค่าต่อการศึกษาสูงสุด ดังนั้นครูผู้สอนจึงควรพิจารณาปัจจัยเพื่อการผลิตและพัฒนาสื่อดังต่อไปนี้
ปัจจัยทางด้านเนื้อหา
   1. สาระเนื้อหามีความซับซ้อน ผู้เรียนมีความเข้าใจแตกต่างกัน
   2. สาระเนื้อหาไม่สามารถอธิบายให้เกิดรูปธรรมได้
   3. สาระเนื้อหาวิชานั้นมีขั้นตอน มีกระบวนการที่ใช้เวลานาน
   4. สาระเนื้อหาวิชานั้นมีขั้นตอน มีกระบวนการที่ใช้เวลารวดเร็วเกินไป
   5. สาระเนื้อหาวิชานั้นต้องสอดคล้องกับจุดประสงค์เชิงพฤติกรรมของบทเรียนที่ผู้เรียนเมื่อเรียนรู้แล้ว มีความสามารถอะไรบ้าง
ปัจจัยทางด้านการผลิต
   1. เลือกประเภทหรือรูปแบบของสื่อที่จะผลิต : อาทิ ชุดการสอน บทเรียนคอมพิวเตอร์ช่วยสอน วิดีทัศน์
   2. ความพร้อมด้านสาระเนื้อหา
   3. ความพร้อมด้านเครื่องมือ และเทคโนโลยี
   4. ความพร้อมด้านผู้ผลิต/พัฒนา : อาทิ ผู้เชี่ยวชาญเนื้อหา ผู้เชี่ยวชาญด้านสื่อ นักวัดผล ช่างเทคนิค
   5. ความ พร้อมด้านแผนการผลิต : ความเหมาะสมต่อวัยของการเรียนรู้ ลำดับขั้นตอนการสร้าง กระบวนการถ่ายทอดเนื้อหา การตรึงพฤติกรรม กิจกรรมการเรียนรู้
   6. ความพร้อมด้านงบประมาณ
ปัจจัยด้านการนำไปใช้งาน
   1. ความพร้อมของเครื่องมือ และเทคโนโลยีในการเรียนรู้
อุปกรณ์ เครื่องมือที่นำมาใช้ประกอบการเรียนรู้
   2. ความพร้อมของสภาพแวดล้อม
เสียง แสง
   3. ความพร้อมของผู้เรียนและครูผู้สอน
ปัจจัยทางด้านการเรียนรู้
   1. ลักษณะเฉพาะการเรียนรู้ของตัวสื่อ เรียนรู้ด้วยตนเอง หรือควบคุมพฤติกรรม/ลำดับเนื้อหาโดยครูผู้สอน
   2. วิธีการใช้งาน ความยากง่าย การใช้ประกอบกับเครื่องมือหรืออุปกรณ์อื่นของการใช้สื่อ
   3. กระบวนการเรียนรู้ การเข้าถึงและการถ่ายทอดเนื้อหา
   4. การซึมซับความรู้
   5. การตรึงพฤติกรรมต่อการเรียนรู้
     นอกจากนี้ ครูผู้สอนควรจะได้ประเมินการใช้สื่อประกอบการเรียนรู้ว่า มีข้อบกพร่อง หรือส่วนใดที่ควรปรับปรุงแก้ไข เพื่อใจได้ดำเนินการวางแผนการพัฒนาสื่อการเรียนรู้ให้สมบูรณ์ยิ่งขึ้นต่อไป

บทบาทและความสำคัญของสื่อการเรียนการสอน

1. ความสำคัญของสื่อกับกระบวนการเรียนการสอน

คำว่า  สื่อ (Media) โดยทั่วไป  หมายถึง  ตัวกลางหรือระหว่าง (Between)  ซึ่งในที่นี้ถ้าหมายถึงการสื่อสารแล้ว  สื่อจะหมายถึงสื่อต่าง ๆ ที่เป็นการแนะนำความรู้หรือสารสนเทศ (Information) ระหว่างผู้สื่อกับผู้รับ  เช่น  ภาพยนตร์  วิทยุ  โทรทัศน์  รูปภาพ  วัสดุฉาย  สิ่งพิมพ์และอื่น ๆ  สิ่งเหล่านี้  ก็คือ  สื่อที่ใช้ในการสื่อสาร  แต่เมื่อนำสิ่งเหล่านี้มาใช้ในการเรียนการสอนแล้ว  เราเรียกสิ่งเหล่านี้ว่า  สื่อการเรียนการสอน  ด้วยเหตุนี้  สื่อการเรียนการสอนจึงมีหน้าที่เป็นพาหนะนำความรู้ไปสู่ผู้เรียนในขณะที่มีการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน  คำว่า  สื่อการสอน  ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า  Instructional  Media  จึงแยกคำว่าสื่อการสอนออกเป็น  2  คำ  คือ  สื่อ(Medium เป็นเอกพจน์ Media  เป็นพหุพจน์)  กับคำว่าการสอน (Instruction) สื่อ(Medium,pl. Media) เป็นคำที่มาจากภาษาลาตินว่า “ Medium” แปลว่าระหว่าง  between  หมายถึง  สิ่งใดก็ตามที่บรรจุข้อมูลเพื่อให้ผู้ส่งและผู้รับ  สามารถสื่อสารกันได้ตรงตามวัตถุประสงค์  สื่อที่นิยมใช้ประกอบการเรียนการสอน  เช่น  สไลด์  วิทยุ  โทรทัศน์  วิดีโอ  แผนภูมิ  ภาพนิ่ง  เครื่องฉายข้ามศีรษะ (Over  head) ซึ่งจะกล่าวถึงคุณประโยชน์  วิธีการใช้  ข้อดี  ข้อเสีย  และวิธีเก็บรักษาสื่อเหล่านี้ในรายละเอียดต่อไป

2. ความสำคัญของสื่อการเรียนการสอน

สื่อการสอนแต่ละชนิดนั้นมีคุณค่าต่อการเรียนการสอนเป็นอย่างยิ่งผู้สอนสามารถที่จะเอาสื่อใช้ประกอบการเรียนการสอนได้ทุกระดับชั้น  ตั้งแต่การศึกษาระดับปฐมวัยจนถึงระดับอุดมศึกษา  โดยเฉพาะอย่างยิ่งในระดับปฐมวัยนั้น  การใช้สื่อการเรียนการสอนกับวัยเด็กยิ่งมีความจำเป็นและมีความสำคัญเป็นอย่างยิ่งเพราะเป็นวัยแรกเริ่มแห่งการพัฒนาการในทุก ๆ ด้าน  ซึ่งได้กล่าวถึงประโยชน์และความสำคัญของสื่อการเรียนการสอนไว้ดังนี้

  1. ช่วยให้ผู้เรียนได้เรียนรู้ได้มากและจดจำได้นาน
  2. ช่วยให้ผู้เรียนสนใจและมีส่วนร่วมอย่างแข็งขันในกระบวนการเรียนการสอน
  3. ช่วยส่งเสริมการคิดเป็นและการแก้ปัญหาใจกระบวนการเรียนของผู้เรียน
  4. ช่วยอธิบายสิ่งที่ยากสลับซับซ้อนให้เข้าใจได้ง่าย
  5. ช่วยส่งเสริมการเรียนรู้ของเอกลักษณ์บุคคลไม่ว่าจะเป็นเด็กเก่งหรือเด็กเรียนช้า
  6. ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการสอนโดยประหยัดเวลาและแรงงาน
  7. ทำให้ครูสามารถปับเปลี่ยนกิจกรรมการเรียนการสอนได้หลายรูปแบบ
  8. ช่วยเพิ่มประสบการณ์ของผู้เรียนให้กว้างขวางมากขึ้น
  9. ช่วยแก้ปัญหาข้อจำกัดในการเรียนการสอนบางประการ อาทิ  เช่น
    • ทำสิ่งที่ซับซ้อนให้ง่ายขึ้น
    • ทำสิ่งเคลื่อนไหวเร็วให้ช้าลง
    • ทำสิ่งเคลื่อนไหวเปลี่ยนแปลงช้าให้เร็วขึ้น
    • ทำสิ่งที่ใหญ่ให้ย่อขนาดลง
    • ทำสิ่งที่เล็กมากให้ขยายใหญ่ขึ้น
    • นำอดีตมาศึกษาได้
    • ทำสิ่งที่เป็นนามธรรมให้เป็นรูปธรรม
    • นำสิ่งที่อยู่ใกล้หรือลี้ลับมาศึกษาได้
  10. ช่วยให้นักเรียนเรียนสำเร็จเร็วขึ้นและสอบได้คะแนนมากขึ้น
  11. ช่วยให้ความหมายของศัพท์เพิ่มขึ้น
  12. พัฒนาความคิดได้ต่อเนื่อง เช่น  ภาพยนตร์
  13. ถ้าใช้สื่อการสอนอย่างสม่ำเสมอจะสามารถเปลี่ยนความคิด ทัศนคติทั้งยังช่วยสร้างทัศนคติให้มั่นคงได้
  14. ช่วยให้ผู้เรียนนำความรู้ที่ได้ไปใช้ประโยชน์